Etik Davranış Kodeksi

Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun 08.02.2008-ci il tarixli geniş Kollegiya iclasında təsdiq edilmişdir

 

AZƏRBAYCAN  RESPUBLİKASI  PROKURORLUĞU  İŞÇİLƏRİNİN

ETİK  DAVRANIŞ  KODEKSİ

Azərbaycan Respublikası Prokurorluğu işçilərinin etik davranış Kodeksi (bundan sonra – Kodeks) bütün prokurorluq işçilərinə şamil edilir.

Hər bir prokurorluq işçisi “Dövlət qulluqçularının etik davranış qaydaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu, digər normativ hüquqi aktlarla və bu Kodekslə müəyyənləşdirilən davranış qaydalarına riayət etməlidir. Prokurorluq işçiləri fəaliyyəti dövründə prokurorluq işçilərinin andına sadiq olmalı, xidməti işini və işdən kənar davranışını həmin anda və bu Kodeksə uyğun qurmalıdır.

 

I. KODEKSİN MƏQSƏDLƏRİ

1. Kodeks prokurorluq orqanları işçilərinin riayət etməli olduqları davranışı, etik normaları, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının qorunmasında, prokurorluq orqanlarında korrupsiyanın və prokurorluq işçilərinin fəaliyyətində maraqların toqquşmasının qarşısının alınmasında onların üzərinə düşən vəzifələri, cəmiyyətdə prokurorluq orqanları işçilərindən gözlənilən davranışın məzmun və dairəsini müəyyən edir.

2. Prokurorluq orqanlarının üzərinə qanunvericiliklə qoyulmuş vəzifələrin layiqincə yerinə yetirilməsi prokurorluq işçilərinin yüksək əxlaqi və peşə keyfiyyətlərindən, ləyaqətindən, cəmiyyətdə hörmətindən, asudə vaxtda davranış mədəniyyətindən birbaşa asılıdır. Hər bir prokurorluq işçisi təmsil etdiyi orqanın nüfuzunu yüksəltməli, vətəndaşların ədalət mühakiməsinə və hüquq mühafizə orqanlarına olan inamını artırmalıdır.

3. Hər bir prokurorluq işçisi bu vəzifənin məsuliyyətli və şərəfli bir iş olduğunu, ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsində onun rolunu nəzərə alaraq, öz xidməti fəaliyyətində üzərinə düşən vəzifənin əhəmiyyətini dərk etməli, qanunlara, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına hörmətlə yanaşmalı, bu hüquq və azadlıqları təsbit edən milli və beynəlxalq standartlara ardıcıl və müntəzəm riayət etməli, cəmiyyətdə qəbul edilmiş ümumi əxlaq normaları və davranış qaydalarını gözləməli, prokurorluq işçisi adını uca tutmalı, şərəf və ləyaqətini qorumalıdır.

 

II. ETİK DAVRANIŞIN ƏSAS TƏLƏBLƏRİ

4. Prokurorluq işçisi öz xidməti fəaliyyətini həyata keçirərkən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və qanunlarını, “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Konvensiyanı, Beynəlxalq Prokurorlar Assosiasiyasının prokurorlar üçün müəyyən etdiyi peşə məsuliyyəti, əsas hüquq və vəzifə standartlarını, Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müvafiq əmrlərinin tələblərini rəhbər tutmalı, Prokurorluq işçiləri üçün etika və davranış üzrə Avropa rəhbər prinsiplərini və Cinayət mühakimə sistemində prokurorluğun rolu haqqında Avropa Şurası Nazirlər Komitəsinin 6 oktyabr 2000-ci il tarixli 19 saylı Tövsiyələrini nəzərə almalı, həmçinin cəmiyyətdə qəbul edilmiş etik qaydalara dönmədən əməl etməlidir.

5. Şəxsin, cəmiyyətin və dövlətin maraqları naminə prokurorluq işçisi öz vəzifə borcunu layiqincə yerinə yetirməlidir.

Prokurorluq işçisi xidməti fəaliyyətində yüksək peşəkarlığı, insani keyfiyyətləri və işdən kənar davranış mədəniyyəti ilə prokurorluq orqanlarının nüfuzunu daim artırmalıdır.

Prokurorluq işçisi bütün hallarda elə fəaliyyət göstərməlidir ki, hər bir şəxs üçün nümunə kimi qəbul edilmiş olsun.

6. Prokurorluq işçisi etik davranış qaydalarının onun tərəfindən pozulmasının nəticələrini aradan qaldırmağa, o cümlədən ictimai etimadın bərpası üçün tədbirlər görməyə borcludur.

7. Prokurorluq işçisi öz peşə fəaliyyətində şəxsi maraqlarını cəmiyyətin və peşəsinin mənafelərindən üstün tutmamalıdır.

8. Prokurorluq işçiləri öz fikirlərini ifadə etmək azadlığına, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada ictimai birliklərdə birləşmək, milli və beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətində iştirak etmək hüququna malikdirlər. Eyni zamanda prokurorluq işçiləri hər hansı siyasi partiyanın və ya təşkilatın üzvü olmamalı, siyasi aksiyalarda iştirak etməməli, siyasi partiyalara maddi və ya digər hər hansı şəkildə dəstək verməməli, qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla təşviqatla məşğul olmamalı, habelə ideoloji təsirə məruz qalmasına dəlalət edən hərəkətlərdən çəkinməlidir.

Prokurorluq işçisi qanunla müəyyən edilmiş hallar istisna olmaqla, ayrı-ayrı fiziki və hüquqi şəxslərin, ictimai birliklərin maraqları dairəsində fəaliyyət göstərməməli, vəzifə səlahiyyətlərindən və qulluq mövqeyindən sui-istifadə etməməlidir.

 

III. PROKURORLUQ İŞÇİSİNİN XİDMƏTİ DAVRANIŞI İLƏ BAĞLI TƏLƏBLƏR

9. Prokurorluq işçisi xidməti fəaliyyətində qanunun aliliyini rəhbər tutmaqla yalnız faktlara əsaslanmalı, qanunçuluq, hər kəsin qanun qarşısında hüquq bərabərliyi prinsiplərinə riayət etməli, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarına, hüquqi şəxslərin mənafelərinə əməl və hörmət etməlidir. Prokurorluq işçisi insanların hüquq və azadlıqlarını, qanuni maraqlarını pozan, onların şərəf, ləyaqət və işgüzar nüfuzunu ləkələyə biləcək qərarlara və hərəkətlərə (və ya hərəkətsizliyə) yol verməməlidir. Prokurorluq işçisi nəzərə almalıdır ki, milli qanunvericiliklə və beynəlxalq konvensiyalarla təsbit edilən insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi Azərbaycan dövlətinin ali məqsədidir.

10. Prokurorluq işçisi obyektiv olmalı, cinayət mühakimə icraatı zamanı konfidensiallığın qorunması prinsipini nəzərə almaqla şəffaflığı təmin etməli, qohumları və ya yaxınları da daxil olmaqla, hər hansı kənar şəxsin onun işinə müdaxilə etməsinə yol verməməli, digər hakimiyyət və idarəetmə strukturlarının və ya hər hansı şəxsin təsiri altına düşməməli və onları da belə təsir altına salmamalıdır. Prokurorluq işçisi dövlətin cinayət hüquq siyasətinin effektli və ədalətli təmini sahəsində qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada dövlət və hüquq mühafizə orqanları ilə səmərəli əməkdaşlığı təmin etməli, ona verilmiş imtiyaz və səlahiyyətləri nümayiş etdirməməlidir.

11. Prokurorluq işçisi vəzifələrinin icrası ilə əlaqədar ona məlum olan sirləri və xidməti istifadə üçün nəzərdə tutulmuş məlumatları yaymamalı, vətəndaşların şəxsi həyatına, şərəf və ləyaqətinə toxunan məlumatların məxfi saxlanılmasını təmin etməlidir. Prokurorluq işçisi xidməti fəaliyyəti zamanı əldə etdiyi məlumatları şəxsi maraqları üçün istifadə etməməlidir.

12. Prokurorluq işçisi icraatındakı işlər üzrə təqsirsizlik prezumpsiyası və digər prinsiplərə daim riayət etməli, ədalətli məhkəmə baxışma mənfi təsir göstərən, əvvəlcədən ictimai rəyin formalaşdırılmasına yönəlmiş hərəkətlərə yol verməməlidir.

13. Prokurorluq işçisi icraatında olan işlər üzrə proses iştirakçıları ilə qanunla nəzərdə tutulmayan qeyri-prosessual münasibətlər yaratmamalı, icraatında olan işlərin məqbul və ya qeyri-məqbul həlli nəticəsinə dair maraqlı şəxslərə vədlər verməməlidir.

14. Prokurorluq işçisi qərarlar qəbul edərkən və xidməti vəzifələrini yerinə yetirərkən ədalətli və qərəzsiz olmalı, irqinə, milliyyətinə, dilinə, cinsinə, sosial və dini mənsubiyyətinə, qulluq mövqeyinə, əqidəsinə, siyasi partiyalara və ictimai birliklərə mənsubiyyətinə görə hər hansı şəxsin üstünlüyünə yol verməməlidir. Prokurorluq işçisi xidməti fəaliyyətində obyektivliyin təmin edilməsi üçün qanunla nəzərdə tutulmuş hallar mövcud olduqda, müəyyən edilmiş qaydada özünün prosesdən kənarlaşdırılması barədə məsələ qaldırmalıdır.

15. Prokurorluq işçisi özünə qarşı tələbkar olmalı, üzərinə düşən vəzifələri vaxtında və vicdanla yerinə yetirməli, bürokratizm və süründürməçilik hallarına yol verməməlidir.

16. Prokurorluq işçisi özünə qarşı tənqidi olmalı, qeyri-etik davranışa yol verməməli, belə hal olduqda isə səhvini etiraf etməklə onun aradan qaldırılması üçün tədbirlər görməlidir. Xidməti fəaliyyətini yerinə yetirərkən digər şəxslərə qarşı nəzakətli, diqqətli, təmkinli və xeyirxah olmalıdır.

17. Cinayət mühakimə icraatı zamanı prokurorluq işçisi “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Konvensiya ilə müəyyən edilmiş ədalətli mühakimə hüququna daim riayət etməli, proses iştirakçılarına yalan məlumatların ötürülməsinə, eləcə də prosessual hərəkətləri həyata keçirərkən etik qaydaların pozulması hallarına yol verməməlidir.

18. Cinayət mühakimə icraatı zamanı, o cümlədən dövlət ittihamını müdafiə edərkən prokurorluq işçisi proses iştirakçıları ilə etik qaydalar çərçivəsində münasibət qurmağa səy göstərməli, nitq mədəniyyətinə riayət etməlidir.

19. Prokurorluq işçisi ümumi və hüquqi biliklərini, nəzəri və peşəkarlıq səviyyəsini artırmaq üçün daim öz üzərində işləməli, milli qanunvericilikdəki və beynəlxalq hüquqdakı yenilikləri yaxından izləməlidir.

Prokurorluq işçisi ilk növbədə şübhəli və təqsirləndirilən şəxsin, eləcə də zərərçəkmiş şəxsin, şahidin və digər şəxslərin qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hüquq və vəzifələrinə, həmçinin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, qanunları, “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Konvensiya, habelə dövlətin tərəfdar çıxdığı digər beynəlxalq sənədlərlə müəyyən edilmiş insan hüquq və azadlıqlarına dair prinsip və normalara yaxından bələd olmalıdır.

20. Prokurorluq işçisi kütləvi informasiya vasitələrinin prokurorluğun fəaliyyətini işıqlandırmaq istəyinə rəğbətlə yanaşmalı, kütləvi informasiya vasitələri təmsilçilərinin dürüst və obyektiv məlumat almaq hüququna qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hallarda və qaydada kömək göstərməlidir.

21. Prokurorluq işçisi birbaşa və yuxarı rəhbərinə qarşı münasibətdə tabeçilik qaydalarına dönmədən riayət etməli və tabeliyində olan işçilərə qarşı nəzakətli, diqqətli və qayğıkeş olmalıdır. Prokurorluq işçisi həmkarları ilə münasibətlərdə də hər bir şəraitdə peşə etikasını gözləməlidir.

Prokurorluq işçisi birbaşa və ya yuxarı rəhbərinin qanuna uyğun olan və səlahiyyətləri daxilində qəbul etdiyi yazılı əmri, sərəncamı və ya verdiyi şifahi tapşırıqları yerinə yetirməyə borcludur.

22. Prokurorluq işçisi tabeliyində olan işçilərə vəzifə səlahiyyətlərindən irəli gələn üstünlüyünü nümayiş etdirməməli, tabeliyində olan işçiləri dini, milli, irqi, cinsi, sosial mənşəyi, habelə tutduğu vəzifəyə görə fərqləndirməməlidir.

23. Prokurorluq işçisi fəaliyyətini beynəlxalq hüquqi əməkdaşlıq çərçivəsində digər dövlətlərin prokurorluq orqanları, həmçinin məhkəmə və hüquq mühafizə orqanları, eləcə də müdafiəçilərlə səmərəli əlaqələr istiqamətində qurmalı, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada həmkarlarına hərtərəfli kömək göstərməlidir.

24. Prokurorluq işçisi geyim qaydalarına ciddi riayət etməlidir.

25. Prokurorluq işçisi istifadəsində olan dövlət əmlakından, maliyyə vəsaitlərindən, rabitə, kompyuter və digər kommunikasiya sistemlərindən, nəqliyyat vasitələrindən və digər maddi-texniki təchizat avadanlıqlarından qənaətlə və səmərəli istifadə etməlidir.

 

IV. MADDİ VƏ QEYRİ-MADDİ NEMƏTLƏRİN, İMTİYAZLARIN VƏ YA GÜZƏŞTLƏRİN QANUNSUZ ƏLDƏ EDİLMƏSİNƏ YOL VERİLMƏMƏSİ

26. Prokurorluq işçisinin qanunsuz olaraq maddi və qeyri-maddi nemətlər, imtiyazlar və ya güzəştlər əldə etməyə yönəlmiş hərəkətlər (hərəkətsizlik) etməsi və ya bu məqsədlə qərarlar qəbul etməsi yolverilməzdir.

27. Prokurorluq işçisi onun hərəkətlərinin (hərəkətsizliyinin) və ya qərarlarının maddi və qeyri-maddi nemətlər, imtiyazlar və ya güzəştlər əldə etməyə gətirib çıxarmasını istisna edən tədbirlər görməlidir.

28. Prokurorluq işçisinə qanunsuz maddi və qeyri-maddi nemətlər, imtiyazlar və ya güzəştlər təklif olunduğu hallarda, o, bunlardan imtina etməlidir. Maddi və qeyri-maddi nemətlər, imtiyazlar və ya güzəştlər prokurorluq işçisinə ondan asılı olmayan səbəblərdən verilərsə, o, bu barədə birbaşa rəhbərinə məlumat verməli, maddi və qeyri-maddi nemətlər, imtiyazlar və ya güzəştlər müvafiq qaydada akt üzrə təhvil verilməlidir.

29. Prokurorluq işçisi xidməti vəzifələrinin qərəzsiz icrasına təsir edə bilən və ya bu cür təsir təəssüratı yaradan və ya onun vəzifələrinin icrası müqabilində mükafat qismində verilən və ya bu cür mükafat təəssüratı yaradan hədiyyələri özü və ya digər şəxslər üçün tələb edə və ya qəbul edə bilməz. Bu qayda qonaqpərvərliklə bağlı və dəyəri “Korrupsiyaya qarşı mübarizə haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda nəzərdə tutulmuş məbləğdən yuxarı olmayan hədiyyələrin təqdim olunduğu hallara şamil edilmir.

30. Prokurorluq işçisi qulluq etdiyi dövrdə maraqların toqquşmasına yol verməməli və qanunsuz olaraq öz vəzifə səlahiyyətlərindən şəxsi maraqları üçün istifadə etməməlidir.

 

V. PROKURORLUQ İŞÇİSİNİN XİDMƏTİ FƏALİYYƏTİNDƏN KƏNAR DAVRANIŞI İLƏ BAĞLI TƏLƏBLƏR

31. Prokurorluq işçisinin xidməti fəaliyyətindən kənar davranışı onun peşə nüfuzuna kölgə salmamalıdır.

32. Prokurorluq işçisi xidməti fəaliyyətinə və prokurorluğun nüfuzuna zərər gətirə bilən ictimai fəaliyyətlə məşğul ola bilməz.

33. Prokurorluq işçisi xüsusi geyim formasını, xidməti silahını və xidməti vəsiqəsini nümayiş etdirməklə vətəndaşlara, idarə, müəssisə və təşkilatlara qanunsuz təsir göstərməməli, onlardan sui-istifadə hallarına yol verməməli, iş vaxtından kənar müddətdə ictimai yerlərdə xüsusi formadan istifadəyə məhdudiyyətlər qoymalıdır.

 

VI. KODEKSİN TƏLƏBLƏRİNİN HƏYATA KEÇİRİLMƏSİNİN TƏMİN OLUNMASI VƏ HƏMİN TƏLƏBLƏRİN POZULMASINA GÖRƏ PROKURORLUQ İŞÇİSİNİN MƏSULİYYƏTİ

34. Bu Kodeksin tələblərinin pozulması prokurorluq işçisinin adına yaraşmayan hərəkət kimi qiymətləndirilməli və bu tələbləri pozan prokurorluq işçisi barəsində intizam tənbeh tədbirləri görülməlidir.

35 Prokurorluq işçisinin davranışının etik davranış qaydalarına uyğunluğu onun özü, birbaşa və yuxarı rəhbərləri tərəfindən müntəzəm təhlil edilir.

36. Prokurorluq orqanlarında etik davranış qaydalarına əməl olunmasına nəzarəti rəhbər vəzifəli işçilər həyata keçirir. Bu məqsədlə rəhbər vəzifəli işçilər:

36.1 tabeliyindəki işçilərin iş həcmini, xidməti funksiyalarının həcmini və vəzifələrini onların xidməti keyfiyyətlərinə uyğun müəyyən etməli;

36.2 tabeliyindəki şəxsləri hüquqazidd, ümumi qəbul edilmiş etik normalara sığmayan qərarlar qəbul etməyə və hərəkətlərə sövq etməməli;

36.3 şəxsi münasibətlər zəminində kadrların seçilməsi və yerləşdirilməsi hallarına yol verməməli;

36.4 öz xidməti davranışları ilə bu Kodeksə əməl edilməsinə nümunə göstərməli;

36.5 prokurorluq işçiləri tərəfindən etik davranış qaydalarının pozulmasının qarşısının alınması və profilaktikası üzrə tədbirləri müəyyən etməli;

36.6 xidməti davranış qaydalarının pozulmasına görə intizam tənbehlərini tətbiq etməli və ya buna səlahiyyəti olan şəxslər qarşısında məsələ qaldırmalı;

36.7 etik davranışları ilə fərqlənən işçilərə həvəsləndirmə tədbirləri tətbiq etməli və ya buna səlahiyyəti olan şəxslər qarşısında məsələ qaldırmalı;

36.8 etik davranış qaydalarına əməl olunması ilə bağlı qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş digər vəzifələri həyata keçirməlidir.

37. Prokurorluq işçisi xidməti fəaliyyətində və xidməti fəaliyyətindən kənar vaxtda qanun pozuntusuna yol verdikdə qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada məsuliyyət daşıyır. Bundan əlavə, Kodeksin tələblərini pozan prokurorluq işçisinin hərəkətlərinə Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Ali Attestasiya Komissiyasında baxıla bilər. Ali Attestasiya Komissiyası prokurorluq işçisinin bu Kodeksin tələblərini pozan hərəkətinə qiymət vermək və barəsində müvafiq qərar qəbul edilməsi üçün aidiyyəti üzrə müraciət etmək səlahiyyətlərinə malikdir. Ali Attestasiya Komissiyası prokurorluq işçisinin qeyri-etik hərəkətlərinə görə mətbuatda və ayrı-ayrı şəxslər qarşısında səhvini etiraf etməsini də tələb edə bilər.

38. Bu Kodeksin tələblərinin pozulması halları barədə məlumatlar hərtərəfli araşdırılmalı, prokurorluq işçisi adına xələl gətirən hərəkətlərə yol verilməsi müəyyən edildikdə, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş müvafiq tədbirlər görülməlidir.